Shakespeare and Company: de boekenwinkel waar Parijs blijft dromen

Aan de overkant van de Seine, met uitzicht op de torens van de Notre Dame, staat een boekenwinkel die veel meer is dan een winkel. Het is een literaire ontmoetingsplek, een toevluchtsoord voor schrijvers, een stukje cultureel erfgoed en misschien wel de meest geliefde boekhandel ter wereld.

Wie de groene gevel binnenstapt, merkt direct dat dit geen gewone winkel is. De smalle gangen, houten boekenkasten, handgeschreven briefjes en krakende vloeren lijken eerder thuis te horen in een roman dan in een moderne hoofdstad.

Het begin: een Amerikaanse vrouw in Parijs

Het verhaal begint in 1919 wanneer de Amerikaanse Sylvia Beach haar eerste Shakespeare and Company opent in Parijs. De stad was in die jaren een magneet voor kunstenaars, schrijvers en intellectuelen uit de hele wereld. Na de Eerste Wereldoorlog trokken veel Amerikanen naar Frankrijk op zoek naar vrijheid, inspiratie en een goedkoper leven dan thuis.

Sylvia Beach zag een kans. Ze opende een Engelstalige boekwinkel die al snel uitgroeide tot het middelpunt van de internationale literaire wereld.

Schrijvers als Ernest Hemingway, F. Scott Fitzgerald, Ezra Pound en Gertrude Stein kwamen er over de vloer. De bekendste naam was zonder twijfel James Joyce. Toen zijn roman Ulysses in veel landen verboden werd, besloot Sylvia Beach het boek zelf uit te geven. Daarmee schreef ze niet alleen literaire geschiedenis, maar werd Shakespeare and Company ook een symbool van artistieke vrijheid.

De oorlog en het verdwijnen van de originele winkel

Tijdens de Tweede Wereldoorlog veranderde alles. Volgens de bekendste versie van het verhaal wilde een Duitse officier tijdens de bezetting een exemplaar van Joyce kopen. Sylvia Beach weigerde de winkel aan hem te verkopen. Kort daarna sloot zij haar deuren. De winkel zou nooit meer heropenen.

Na de bevrijding van Parijs ontving Sylvia Beach nog wel bezoek van oude vrienden zoals Hemingway, maar het oorspronkelijke Shakespeare and Company bleef een herinnering aan een verdwenen tijdperk. Toch bleek het verhaal nog niet voorbij.

De man die schrijvers een thuis gaf

In 1951 opende de Amerikaanse avonturier George Whitman een nieuwe Engelstalige boekwinkel aan de Rue de la Bûcherie. Aanvankelijk heette de winkel Le Mistral. Whitman geloofde dat boeken mensen met elkaar verbinden. Zijn motto werd beroemd:

"Be not inhospitable to strangers lest they be angels in disguise." Vrij vertaald: wees gastvrij voor vreemden, misschien zijn het wel vermomde engelen. Dat idee bepaalde de sfeer van de winkel.

In 1964, op de vierhonderdste geboortedag van Shakespeare, gaf Sylvia Beach haar zegen om de winkel officieel om te dopen tot Shakespeare and Company. De naam leefde voort. De geest van de originele winkel ook.

Waarom zoveel mensen hier naar toe gaan

Jaarlijks trekken honderdduizenden bezoekers naar Shakespeare and Company. Dat heeft natuurlijk te maken met de geschiedenis. Wie van literatuur houdt, loopt hier letterlijk in de voetsporen van enkele van de grootste schrijvers van de twintigste eeuw. Maar geschiedenis alleen verklaart het succes niet. De aantrekkingskracht zit vooral in de sfeer.

Tussen de stapels boeken lijkt de tijd langzamer te gaan. Er staan oude typemachines. In kleine leeshoekjes zitten bezoekers verdiept in een roman. Op de bovenverdieping vind je een piano, verborgen kamers en uitzicht op de Seine. Niets voelt commercieel of gehaast.

Juist dat maakt de winkel bijzonder in een stad die steeds drukker wordt.

Slapen tussen de boeken

Misschien wel het meest bijzondere onderdeel van Shakespeare and Company bevindt zich niet in de winkel, maar erboven. Sinds de jaren vijftig biedt de boekhandel onderdak aan jonge schrijvers, dichters en reizigers. Deze tijdelijke bewoners worden liefkozend "Tumbleweeds" genoemd.

De naam verwijst naar de droge struiken die door de wind over de Amerikaanse prairie rollen. Mensen die komen, blijven even hangen en trekken vervolgens weer verder. In ruil voor een slaapplek werd vroeger nauwelijks iets gevraagd.

George Whitman stelde slechts drie voorwaarden: Lees iedere dag een boek. Help een paar uur mee in de winkel. Schrijf een pagina autobiografie.

Duizenden reizigers hebben sindsdien tussen de boeken geslapen. Sommigen bleven een paar dagen. Anderen weken of zelfs maanden. Onder hen bevonden zich onbekende studenten, beginnende dichters en schrijvers die later naam zouden maken.

Hoe werkt het vandaag?

Ook vandaag kunnen schrijvers nog steeds overnachten bij Shakespeare and Company. Het systeem is professioneler georganiseerd dan vroeger, maar de gedachte erachter is onveranderd gebleven. De bewoners slapen in eenvoudige kamers tussen de boeken, helpen mee in de winkel en maken deel uit van de gemeenschap die rondom Shakespeare and Company is ontstaan. Het draait niet om luxe. Het draait om literatuur, gesprekken en inspiratie. Dat maakt deze plek uniek in een wereld waar bijna alles commercieel is geworden.

Een plek die meer is dan een boekwinkel

Veel bezoekers komen voor een foto van de gevel. Anderen kopen een boek met de beroemde stempel van Shakespeare and Company als souvenir. Maar de echte betekenis van deze plek zit dieper.

Shakespeare and Company vertelt het verhaal van Parijs als stad van schrijvers, kunstenaars en dromers. Een stad waar ideeën belangrijk zijn, waar cultuur wordt gekoesterd en waar een kleine boekwinkel kon uitgroeien tot een wereldberoemd symbool. Misschien is dat ook de reden waarom zoveel mensen hier terugkomen. Niet alleen om boeken te kopen. Maar om even deel uit te maken van een verhaal dat al meer dan een eeuw voortduurt.

Praktische tip: bezoek Shakespeare and Company vroeg in de ochtend of tegen sluitingstijd. Dan is het rustiger en kun je de sfeer beter ervaren. Neem ook even plaats in het parkje naast de Notre Dame. Vanaf daar kijk je uit op de karakteristieke gevel van een van de meest bijzondere boekwinkels ter wereld.