Als je Parijs bezoekt, denk je al snel aan brede boulevards, elegante kalkstenen gevels en de zinken daken van de Haussmanniaanse stad. Maar onder dat bekende beeld ligt een veel ouder Parijs. Een Parijs van smalle straten, vakwerkhuizen, kerken, kloosters en kronkelende stegen. Een groot deel daarvan is verdwenen. De grote stadsvernieuwing van de negentiende eeuw veranderde het stratenplan van Parijs ingrijpend. Hele wijken werden afgebroken en vervangen door brede boulevards. Toch is het middeleeuwse Parijs niet volledig verdwenen. Op verschillende plekken in de stad kun je nog altijd sporen vinden van de wereld die Victor Hugo zo bewonderde. Het interessant om Parijs eens door zijn ogen te bekijken.

Victor Hugo en zijn Parijs

Victor Hugo is voor veel mensen in de eerste plaats de schrijver van Notre-Dame de Paris, de roman die in 1831 verscheen. Het boek speelt zich af in het middeleeuwse Parijs van de vijftiende eeuw, met de Notre-Dame als belangrijk middelpunt. Hugo beschreef niet alleen een verhaal. Hij bracht ook de stad zelf tot leven. Straten, pleinen, gebouwen en de kathedraal zijn bijna personages in het boek. Dat was belangrijk in een periode waarin historisch Parijs steeds meer veranderde. Hugo had een grote belangstelling voor architectuur en monumenten. Hij maakte zich zorgen over verwaarlozing en sloop van historische gebouwen en droeg bij aan een groeiende publieke waardering voor het architectonische erfgoed van Frankrijk. Zijn roman hielp de aandacht opnieuw te vestigen op de Notre-Dame en het middeleeuwse karakter van Parijs.

De Notre-Dame: het hart van Hugo's Parijs

Als je iets van het middeleeuwse Parijs wilt begrijpen, begin dan bij de Notre-Dame. De kathedraal werd gebouwd vanaf de twaalfde eeuw en is een van de belangrijkste gotische gebouwen van Frankrijk. Voor Victor Hugo was de Notre-Dame veel meer dan een decor. In Notre-Dame de Paris staat de kathedraal centraal in een verhaal waarin architectuur en stad bijna onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Bezoek niet alleen de kathedraal van binnen, maar loop ook een rondje om de kathedraal. Vanaf de zijkanten zie je de luchtbogen en de enorme schaal van het gebouw veel beter. De omgeving van Île de la Cité laat bovendien zien hoe oud de geschiedenis van dit deel van Parijs is. De kathedraal is in de loop der eeuwen meerdere keren aangepast en gerestaureerd. Toch blijft ze een van de sterkste verbindingen met het historische Parijs.

Île de la Cité

De Île de la Cité is een van de plekken waar de geschiedenis van Parijs letterlijk onder je voeten ligt. Hier ontstond het vroege middeleeuwse centrum van de stad. Behalve de Notre-Dame vind je hier ook de Sainte-Chapelle, bekend om haar enorme glas-in-loodramen, en de Conciergerie. De straten zijn tegenwoordig natuurlijk aangepast aan het moderne Parijs, maar de geografische betekenis van het eiland is nauwelijks veranderd.Dit is een plek waar je goed begrijpt waarom Parijs hier ontstond. De Seine was niet alleen een rivier door de stad. Ze bepaalde eeuwenlang de structuur, handel en verdediging van Parijs.

Sainte-Chapelle

Op korte afstand van de Notre-Dame staat de Sainte-Chapelle. De kapel werd in de dertiende eeuw gebouwd in opdracht van koning Lodewijk IX. Het interieur is vooral beroemd vanwege de enorme glas-in-loodramen. Als je geïnteresseerd bent in het middeleeuwse Parijs zou deze plek zeker moeten bezoeken. Wist je dat je hiervoor ook combinatie tickets online kunt kopen? Check hier de beschikbaarheid. De Sainte-Chapelle is kleiner dan de Notre-Dame, maar juist daardoor voelt het bezoek heel anders.

Waar de Notre-Dame monumentaal en stedelijk aanvoelt, is de Sainte-Chapelle bijna een geconcentreerde architectonische ervaring.

De Conciergerie

Aan de rand van de Île de la Cité ligt de Conciergerie. Het gebouw maakte oorspronkelijk deel uit van het middeleeuwse koninklijke paleis. Later werd het vooral bekend als gevangenis tijdens de Franse Revolutie.De Conciergerie laat goed zien hoe gebouwen in Parijs door de eeuwen heen van functie veranderden. Het toegankelijke deel is niet mega groot en juist daarom is het zeker de moeite waard om een combi-ticket te kopen. Het is geen romantisch overblijfsel van het middeleeuwse Parijs, maar juist een plek waar verschillende hoofdstukken uit de Franse geschiedenis samenkomen.

Het Quartier Latin

Voor het oudere Parijs moet je vervolgens naar de linkeroever. Het Quartier Latin behoort tot de historische kern van Parijs. De naam verwijst naar het Latijn dat hier eeuwenlang werd gebruikt door studenten en geleerden. Hoewel de wijk tegenwoordig druk en toeristisch kan zijn, zijn er nog altijd straten waar de structuur van het oudere Parijs herkenbaar blijft. Loop bijvoorbeeld door de Rue du Chat-qui-Pêche, een van de smalste straten van Parijs. Het contrast met een brede Haussmanniaanse boulevard kan nauwelijks groter zijn. Dat contrast is precies wat deze wandeling interessant maakt.

De Arènes de Lutèce

Wie nog verder terug wil dan de middeleeuwen, moet naar de Arènes de Lutèce. Dit Romeinse amfitheater werd gebouwd in de eerste of tweede eeuw en is een van de belangrijkste overblijfselen van het Romeinse Lutetia. Het monument ligt enigszins verborgen tussen de gebouwen van het 5e arrondissement. Juist daardoor voelt het bijzonder. Je kunt hier letterlijk midden in het moderne Parijs staan en tegelijkertijd kijken naar een bouwwerk dat bijna tweeduizend jaar oud is. Het is een van de beste plekken om te begrijpen dat Parijs niet één geschiedenis heeft. De stad is opgebouwd uit lagen.

Rue François-Miron en het middeleeuwse straatbeeld

In het Marais zijn nog enkele straten en gebouwen te vinden die een indruk geven van het oudere Parijs. De Rue François-Miron is een bekende plek. De straat is interessant vanwege de historische gevels en de huizen die herinneren aan een Parijs dat veel dichter en kleinschaliger was dan de stad van Haussmann. Let hier vooral op de details. Niet alleen de gevels, maar ook de straatbreedte en de manier waarop de gebouwen direct op de straat aansluiten. Het is precies dat soort kleinschaligheid dat grotendeels verdween tijdens de grote stadsvernieuwing.

De Marais

De Marais (moeras) is waarschijnlijk de wijk waar je het beste kunt ervaren hoe verschillende perioden van Parijs naast elkaar bestaan. De wijk werd niet op dezelfde schaal door Haussmann hertekend als sommige andere delen van de stad. Daardoor bleven veel oudere straten, hôtels particuliers en pleinen bestaan. Een wandeling door de Marais is daarom een goede aanvulling op een bezoek aan de grote Haussmanniaanse boulevards. Je hoeft niet te kiezen tussen het oude en het nieuwe Parijs. In de Marais zie je hoe ze naast elkaar kunnen bestaan.

Place des Vosges

Een van de mooiste voorbeelden is de Place des Vosges. Het plein werd aangelegd aan het begin van de zeventiende eeuw en heette oorspronkelijk Place Royale. De regelmatige bakstenen gevels en arcades geven het plein een heel ander karakter dan de kalkstenen appartementsgebouwen van Haussmann. Victor Hugo woonde hier later in het Hôtel de Rohan-Guéménée. Zijn voormalige woning is tegenwoordig het Maison de Victor Hugo (museum). Dat maakt de Place des Vosges een bijzondere plek voor wie zijn verhaal over het verdwenen Parijs wil volgen.

Maison de Victor Hugo

Zoals hierboven genoemd: In een van de gebouwen aan de Place des Vosges woonde Victor Hugo van 1832 tot 1848. Zijn appartement is tegenwoordig een museum. Dit museum is gratis te bezoeken, je betaalt alleen voor de actuele tentoonstelling. Wel handig om vooraf een tijdslot te reserveren. Het is een interessante stop wanneer je meer wilt begrijpen van de schrijver achter Notre-Dame de Paris en Les Misérables. Je ziet hier niet alleen persoonlijke objecten, maar krijgt ook een beeld van de wereld waarin Hugo leefde en werkte.

Wat is er uiteindelijk over van het middeleeuwse Parijs?

Minder dan je misschien hoopt. Maar meer dan je denkt. Je vindt het oude Parijs niet meer als één complete middeleeuwse wijk. Je vindt het in fragmenten. In de Notre-Dame. In de straten van het Quartier Latin. In de Marais. In oude kerken en hôtels particuliers. In de vorm van sommige straten.En soms in een onverwacht stukje muur of een eeuwenoude kelder.

Dat maakt het zoeken juist leuk.

Een wandeling voor liefhebbers van het oude Parijs

Als je tijdens je bezoek zelf op zoek wilt gaan naar het middeleeuwse Parijs, kun je een mooie route maken. Begin bij de Notre-Dame. Loop vervolgens naar de Sainte-Chapelle en de Conciergerie. Steek daarna de Seine over naar het Quartier Latin en wandel richting de Arènes de Lutèce. Ga vervolgens naar de Marais en eindig op de Place des Vosges bij het voormalige huis van Victor Hugo. Je loopt daarmee door bijna tweeduizend jaar geschiedenis. Van Romeins Lutetia via het middeleeuwse Parijs naar de stad waarin Victor Hugo woonde. En onderweg zie je steeds opnieuw hoe de moderne stad over de oude stad heen is gebouwd.

Kijk naar wat er nog is

Misschien is dat uiteindelijk de beste manier om het verdwenen Parijs te ontdekken. Niet proberen het Parijs van Victor Hugo volledig terug te vinden. Dat bestaat niet meer. Kijk liever naar wat er nog is. Een smalle straat tussen twee grotere boulevards. Een middeleeuwse kerk tussen moderne gebouwen. Een oud plein dat de negentiende-eeuwse stadsvernieuwing heeft overleefd. Parijs is interessant juist omdat je die verschillende tijden naast elkaar kunt zien. Als je alleen naar de bekende monumenten kijkt, zie je een prachtige stad. Als je ook naar de sporen van het verdwenen Parijs zoekt, begin je de stad beter te begrijpen.